Witaminy i tabletki

PORADY BEZ RECEPTY

Leki, suplementy i dieta według farmaceuty

 
 

KONTAKT

Dziękuję Ci za zainteresowanie. Jeśli chcesz zostawić feedback lub podjąć współpracę - skontaktuj się ze mną.

Dziękujemy za przesłanie!

 

Witamina D - popularność uzasadniona?

Aktualizacja: kwi 21


Słońce jako najlepsze naturalne źródło witaminy D

Minęło już trochę czasu odkąd witamina D z leku dostępnego tylko na receptę w dawkach rzędu 500-1000 j.m. stała się marketingowym przebojem wśród suplementów diety, których dawki w jednorazowej porcji wynoszą nawet 5000 j.m.


Co się stało, że całkowicie zmieniono zalecenia i sposób postrzegania bezpieczeństwa podawania witaminy D?


Czy rzeczywiście trzeba ją suplementować?


Kto ile potrzebuje potrzebuje i dlaczego?


Na powyższe pytania i inne wątpliwości postaram się udzielić odpowiedzi w poniższym artykule.



Źródła i przyczyny niedoborów


Witamina D3 (cholekalcyferol) jest najczęstszą postacią witaminy D jaką znajdziemy w lekach, suplementach diety lub w jako dodatek do produktów spożywczych (ergokalcyferol - witaminę D2 - zazwyczaj uważa się za mniej skuteczną formę suplementacji).


W organizmie człowieka cholekalcyferol powstaje z pochodnych cholesterolu w wyniku działania promieniowania UV-B podczas ekspozycji skóry na światło słoneczne (lub inne źródło emitujące promieniowanie w tym zakresie).


Przyjmuję się, że promieniowanie słoneczne jest głównym źródłem tej witaminy; dobre źródło uzupełniające stanowią ryby, żółtka jaj oraz podroby. [1]

Innym znanym źródłem jest tran - olej pozyskiwany z wątroby wątłusza, czyli dorsza atlantyckiego, który jednak należy traktować jako suplement diety.

Ponadto w wielu krajach praktykuje się dodawanie witaminy D do żywności, np. do produktów nabiałowych. [1]



Dorsz atlantycki, z którego wątroby otrzymuje się tran


Brak wystarczającej ekspozycji na słońce i/lub ekspozycja po zastosowaniu kremów ochronnych z filtrem UV (zmniejszających ryzyko czerniaka) przyczynia się do faktu, iż niedobory witaminy D obserwuje się stosunkowo często.


Niemniej jednak ze względu na zmienione rekomendacje dotyczące sposobu suplementacji oraz związane z tym zalecane poziomy aktywnych form witaminy D (25-hydroksycholekalcyferolu, dalej w tekście jako 25(OH)D oraz 1,25-dihydroksycholekalcyferolu - kalcytriolu) dla poszczególnych grup wiekowych, szacuje się, że najczęstszym problemem w populacji ogólnej jest nie tyle kwestia ciężkich niedoborów co sytuacja, w której poziom nie jest optymalny dla zdrowia.


Za grupy szczególnie narażone na powyższe deficyty uznaje się dzieci, zwłaszcza w okresie do 1. roku życia, kobiety w ciąży oraz osoby starsze o niskiej aktywności fizycznej.


Ponadto stwierdzono, że ryzyko przedawkowania (a właściwie osiągnięcia poziomu toksycznego) jest mniejsze niż uprzednio sądzono.



W celu określenia poziomu witaminy D wykonuje się oznaczenia stężenia jej metabolitu - 25(OH)D - w surowicy krwi [wyrażone w ng/ml lub w nmol/l] [2]:


  • Niedobór ciężki – 0-10 ng/ml = 0-25 nmol/l

  • Niedobór znaczny – 10-20 ng/ml = 25-50 nmol/l

  • Stężenie suboptymalne – 20-30 ng/ml = 50-75 nmol/l

  • Stężenie optymalne – 30-50 ng/ml = 75-125 nmol/l

  • Stężenie wysokie – 50-100 ng/ml = 125-250 nmol/l

  • Stężenie toksyczne > 100 ng/ml = 250 nmol/l



Zapotrzebowanie


W zależności od kraju wytyczne mogą się znacznie różnić, chociażby ze względu na położenie geograficzne oraz średnią ilość słonecznych dni w roku, dlatego poniżej przedstawiam rekomendacje dla Polski z 2018 roku (dotyczą populacji ogólnej) [2]:



NOWORODKI DONOSZONE I NIEMOWLĘTA:


0–6 miesięcy: 400 IU*/dobę od pierwszych dni życia niezależnie od sposobu karmienia


6–12 miesięcy: 400–600 IU/dobę zależnie od dobowej ilości witaminy D przyjętej z pokarmem


  • Dla grupy NOWORODKÓW URODZONYCH PRZEDWCZEŚNIE stosuje się osobne wytyczne dopasowywane indywidualnie



DZIECI (1–10 LAT):


• u dzieci zdrowych przebywających na słońcu z odkrytymi przedramionami i podudziami przez co najmniej 15 minut w godzinach od 10.00 do 15.00 bez kremów z filtrem w okresie od maja do września suplementacja nie jest konieczna, choć wciąż zalecana i bezpieczna


• jeżeli powyższe warunki nie są spełnione, zalecana jest suplementacja w dawce 600–1000 IU/dobę, w  zależności od  masy ciała i podaży witaminy D w diecie, przez cały rok



MŁODZIEŻ (11–18 LAT):


• u zdrowych nastolatków przebywających na słońcu z odkrytymi przedramionami i podudziami przez co najmniej 15 minut w godzinach od 10.00 do 15.00 bez kremów z filtrem w okresie od maja do września suplementacja nie jest konieczna, choć wciąż zalecana i bezpieczna


• jeżeli powyższe warunki nie są spełnione, zalecana jest suplementacja w dawce 800–2000 IU/dobę, w  zależności od  masy ciała i  podaży witaminy D w diecie, przez cały rok



DOROŚLI (19–65 LAT):


• u osób zdrowych przebywających na słońcu z odkrytymi przedramionami i podudziami przez co najmniej 15 minut w godzinach od 10.00 do 15.00 bez kremów z filtrem w okresie od maja do września suplementacja nie jest konieczna, choć wciąż zalecana i bezpieczna


• jeżeli powyższe warunki nie są spełnione, zalecana jest suplementacja w dawce 800–2000 IU/dobę, w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie, przez cały rok



SENIORZY (>65–75 LAT) ORAZ OSOBY Z CIEMNĄ KARNACJĄ SKÓRY:


• z  uwagi na  zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej suplementacja przez cały rok w dawce 800–2000 IU/dobę, w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie



SENIORZY (>75 LAT):


• z  uwagi na  zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej oraz potencjalnie obniżoną absorpcję z przewodu pokarmowego i zmieniony metabolizm witaminy D suplementacja przez cały rok w dawce 2000–4000 IU/dobę, w zależności od masy ciała i podaży witaminy D w diecie



KOBIETY W CZASIE CIĄŻY I LAKTACJI:


• kobiety w okresie prokreacji i planujące ciążę powinny mieć zagwarantowaną odpowiednią podaż witaminy D, taką jak w ogólnej populacji osób dorosłych, jeżeli to możliwe pod kontrolą 25(OH)D w surowicy


• po potwierdzeniu ciąży suplementacja powinna być prowadzona pod kontrolą 25(OH)D w surowicy, tak aby utrzymać stężenie optymalne w granicach > 30–50 ng/ml


• jeżeli oznaczenie witaminy 25(OH)D nie jest możliwe, zalecane jest stosowanie witaminy D w dawce 2000 IU/dobę, przez cały okres ciąży i laktacji



*Do przeliczenia jednostek międzynarodowych (j.m., w literaturze anglojęzycznej oznaczanych jako IU) na mikrogramy witaminy D3 przyjmuje się zależność:

1000 j.m. = 25 µg




Właściwości i potencjalne zastosowanie


Witamina D ze względu na budowę chemiczną jest lepiej rozpuszczalna w tłuszczach niż w wodzie, dlatego zaleca się jej przyjmowanie w trakcie lub po posiłku dla uzyskania lepszej absorpcji i w konsekwencji poprawy biodostępności. [3]


Wielokierunkowe działanie aktywnych hormonalnie form witaminy D określane jest mianem plejotropowego.


Przede wszystkim za kluczowe uznaje się rolę w utrzymaniu homeostazy (równowagi) wapnia i fosforanów poprzez wpływ na kości, jelita i nerki. [4]

Ze względu na powyższy fakt, utrzymanie prawidłowego poziomu 25(OH)D jest ważne w perspektywie profilaktyki osteoporozy i złamań kości.


Wpływ na metabolizm i aktywność tkanki kostnej w fazie intensywnego wzrostu u dzieci sprawia, że witamina D została odkryta jako czynnik zapobiegający poważnej chorobie rozwojowej - krzywicy. [5]



W niektórych badaniach zaobserwowano niski poziom witaminy D u osób cierpiących z powodu depresji. [6]

Jednakże zauważona korelacja nie została potwierdzona w trakcie innych badań klinicznych, dlatego też potrzebne są dalsze badania w celu zweryfikowania istnienia potencjalnego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaburzeniami nastroju a stężeniem 25(OH)D we krwi. [7]


Niestety w obliczu najnowszych badań, postulowane działanie prewencyjne suplementów diety (lub innych źródeł) zawierających cholekalcyferol (lub ergokalcyferol) wobec zachorowalności na choroby sercowo-naczyniowe i nowotworowe [8], nie znalazło potwierdzenia (badanie VITAL z zastosowaniem dawki 2000 IU witaminy D oraz 1 g kwasów omega-3/dobę [9]).


Jednym z bardziej szczegółowo badanych zależności był wpływ wit. D na zachorowalność i śmiertelność z powodu raka jelita grubego. [10]

Wyniki jednej z najnowszych meta-analiz randomizowanych badań klinicznych sugerują, iż pomimo istotnego statystycznie zmniejszenia śmiertelności nie uzyskano redukcji częstotliwości występowania tego nowotworu u osób suplementujących witaminę D, również w grupie z zastosowaniem wysokich dawek. [11]


Z kolei podczas analizy związku pomiędzy ilością przyjmowanych z pożywieniem oraz w postaci suplementów diety witamin, a ogólną umieralnością odkryto negatywną zależność wśród grupy osób nie mających niedoborów witaminy D, a mimo to zażywających cholekalcyferol w dawce powyżej 10 µg/dobę. [12]



Powyższe przesłanki dały asumpt do zmian w postrzeganiu zasadności podawania popularnych "mega-dawek" witaminy D oraz w wystosowaniu oficjalnej opinii dotyczącej maksymalnej dawki cholekalcyferolu w zalecanej porcji dziennej w suplementach diety przez Zespół do Spraw Suplementów Diety GIS:


Zalecana dawka w przypadku suplementu diety dla osoby dorosłej nie powinna przekraczać poziomu 2000 IU (50 µg) w dziennej porcji, przy czym rekomenduje się wykonanie badania 25(OH)D we krwi oraz konsultację uzyskanego wyniku z lekarzem lub farmaceutą. [13]


Należy zaznaczyć, iż w przypadku stwierdzenia poważnych niedoborów preferowaną formą jest stosowanie leków, które mogą zawierać znacznie wyższe, np. 7000 IU./tabl.



Biorąc pod uwagę wspomniane wcześniej wielokierunkowe działanie witaminy D na organizm człowieka, oprócz roli w homeostazie wapnia, ważnym aspektem jest jej rola w poprawnym funkcjonowaniu układu immunologicznego.


Wpływ ten nie ogranicza się jednak jedynie do zachowania zdolności układu odpornościowego do radzenia sobie z inwazyjnymi drobnoustrojami, jak również istotny jest udział witaminy D w przebiegu reakcji zapalnej, czy też potencjał w chorobach autoimmunologicznych, takich jak np. stwardnienie rozsiane. [14]


W przypadku niedoborów witaminy D obserwuje się zwiększoną zachorowalność na infekcje dróg oddechowych oraz cięższy przebieg przeziębienia i grypy. [15]


Brzmi to szczególnie obiecująco w perspektywie panującej pandemii koronawirusa, tym bardziej, że wstępne przesłanki sugerują, iż zapewnienie poziomu 25(OH)D powyżej 40-60 ng/ml, potencjalnie mogłoby nieznacznie zmniejszyć ryzyko infekcji. [16]


Jakkolwiek dowody ze wcześniejszych badań nad wpływem suplementacji witaminy D podczas chorób infekcyjnych nie są jednoznaczne i niejednokrotnie nie udało się potwierdzić postulowanego działania ochronnego. [17]


Jak dotychczas większość danych pochodzi z badań nad pacjentami z objawami przeziębienia i grypy, natomiast w przypadku COVID-19 jest jeszcze za wcześnie na wyciągnięcie wniosków.



Podsumowanie


Z przytoczonych badań wynika, że utrzymanie optymalnego stężenia 25(OH)D we krwi, tak jak zróżnicowana dieta i aktywność fizyczna, jest ważnym aspektem w celu zachowania zdrowia i prawidłowego funkcjonowania organizmu.


Niedobory witaminy D jednym z najczęściej obserwowanych klinicznie deficytów i mogą one pogarszać rokowanie podczas choroby oraz potencjalnie wydłużać czas rekonwalescencji.

Wydaje się to mieć szczególne znaczenie w przypadku osób starszych o zwiększonym ryzyku złamań, a także u sportowców narażonych na kontuzje związane z nadmiernym przeciążeniem układu kostno-mięśniowego.


O dodatkowej suplementacji warto pamiętać w przypadku najmłodszych dzieci, natomiast o monitorowaniu (i ewentualnym uzupełnianiu) poziomu 25(OH)D u kobiet w ciąży.


W celu dokładnego określenia dawki witaminy D na potrzeby indywidualnej suplementacji najlepiej jest wykonać odpowiednie badania laboratoryjne, natomiast weryfikację skuteczności stosowanej już suplementacji zazwyczaj zaleca się przeprowadzić po około 3 miesiącach (lecz nie wcześniej niż po 8 tygodniach) od rozpoczęcia terapii uzupełniającej. [18]



#słońce #witaminy #fakty



Bibliografia

1. Lamberg-Allardt C. Vitamin D in foods and as supplements. Prog Biophys Mol Biol. 2006. Sep;92(1):33-8.

2. „Rekomendacje suplementacji i leczenia witaminą D – nowelizacja 2018”. Postępy Neonatologii. 2018; 24(1).

3. Maurya VK, Aggarwal M. Factors influencing the absorption of vitamin D in GIT: an overview. J Food Sci Technol. 2017;54(12):3753–3765.

4. Veldurthy V, Wei R, Oz L, Dhawan P, Jeon YH, Christakos S. Vitamin D, calcium homeostasis and aging. Bone Res. 2016;4:16041.

5. Holick MF. Resurrection of vitamin D deficiency and rickets. J Clin Invest. 2006;116(8):2062–2072.

6. Högberg G, et al. Depressed adolescents in a case-series were low in vitamin D and depression was ameliorated by vitamin D supplementation. Acta Paediatr. 2012; Jul;101(7):779-83.

7. Gowda U, Mutowo MP, Smith BJ, Wluka AE, Renzaho AM. Vitamin D supplementation to reduce depression in adults: meta-analysis of randomized controlled trials. Nutrition. 2015 Mar;31(3):421-9.

8. Dobnig H, et al. Independent association of low serum 25-hydroxyvitamin d and 1,25-dihydroxyvitamin d levels with all-cause and cardiovascular mortality. Arch Intern Med. 2008; Jun 23;168(12):1340-9.

9. Manson JE, Cook NR, Lee IM, et al., on behalf of the VITAL Research Group. Vitamin D Supplements and Prevention of Cancer and Cardiovascular Disease. N Engl J Med. 2019;380:33-44.

10. Dou R, Ng K, Giovannucci EL, Manson JE, Qian ZR, Ogino S. Vitamin D and colorectal cancer: molecular, epidemiological and clinical evidence. Br J Nutr. 2016;115(9):1643–1660.

11. Keum N, Lee DH, Greenwood DC, et al. Vitamin D supplementation and total cancer incidence and mortality: a meta-analysis of randomized controlled trials. Ann Oncol. 2019; May 1;30(5):733-743.

12. Chen F, Du M, Blumberg JB, et al. Association Among Dietary Supplement Use, Nutrient Intake, and Mortality Among U.S. Adults: A Cohort Study. Ann Intern Med. 2019;170(9):604–613.

13. Uchwała 4/2019 Zespółu do Spraw Suplementów Diety Głównego Inspektoratu Sanitarnego. https://gis.gov.pl/wp-content/uploads/2019/06/Ucha%C5%82wa-4_2019-witamina-D-1.pdf (Dostęp i stan na 17.04.2020).

14. Sintzel MB, Rametta M, Reder AT. Vitamin D and Multiple Sclerosis: A Comprehensive Review. Neurol Ther. 2018;7(1):59–85.

15. Gunville CF, Mourani PM, Ginde AA. The role of vitamin D in prevention and treatment of infection. Inflamm Allergy Drug Targets. 2013;12(4):239–245.

16. Grant, W.B.; Lahore, H.; McDonnell, S.L.; Baggerly, C.A.; French, C.B.; Aliano, J.L.; Bhattoa, H.P. Evidence that Vitamin D Supplementation Could Reduce Risk of Influenza and COVID-19 Infections and Deaths. Nutrients. 2020;12, 988.

17. Kearns MD, Alvarez JA, Seidel N, Tangpricha V. Impact of vitamin D on infectious disease. Am J Med Sci. 2015;349(3):245–262.

18. Pilz S, Zittermann A, Trummer C, et al. Vitamin D testing and treatment: a narrative review of current evidence. Endocr Connect. 2019;8(2):R27–R43.

©2020 by Skuteczna suplementacja.