Witaminy i tabletki

PORADY BEZ RECEPTY

Leki, suplementy i dieta według farmaceuty

 
 

KONTAKT

Dziękuję Ci za zainteresowanie. Jeśli chcesz zostawić feedback lub podjąć współpracę - skontaktuj się ze mną.

Dziękujemy za przesłanie!

 

SUPERFOODS - wyjątkowe czy tylko modne

Aktualizacja: kwi 19


Czy na pewno egzotyczne surowce są bardziej wyjątkowe?

Nazwą tą producenci suplementów i produktów spożywczych okrzyknęli różne surowce o egzotycznym pochodzeniu – niekiedy można odnieść wręcz wrażenie, że im bardziej nieznany i tajemniczy jest to produkt tym więcej cudownych mocy terapeutycznych powinien posiadać.

Lista superfoods ciągle się zmienia niczym trendy w modzie, jedne surowce są ponadczasowe, inne stanowią jedynie chwilowy zachwyt nad nowością. Wiele z nich rzeczywiście może posiadać większe walory prozdrowotne ze względu na zwiększoną koncentrację witamin czy związków o właściwościach antyoksydacyjnych.


Jednak zawsze należy pamiętać zasadę, że nawet najlepszy produkt czy surowiec typu superfood nie zastąpi zróżnicowanej diety.

Wybór zdrowych produktów wydaje się być coraz większym wyzwaniem, zwłaszcza że nie wystarczy unikać jedynie żywności wysoko przetworzonej; często produkty spożywcze niejako podszywają się pod prozdrowotne, tymczasem niekoniecznie takie są w rzeczywistości.


Wśród powszechnych pułapek tego typu znane są chociażby:


  • soki dosładzane znacznymi ilościami cukru,

  • jogurty owocowe i produkty nabiałowe typu light, gdzie zmniejszoną zawartość tłuszczu zrekompensowano zwiększoną ilością cukrów lub substancji słodzących,

  • pełnoziarniste pieczywo posiadające niekiedy większe ilości węglowodanów i tłuszczy niż tradycyjne wypieki,

  • granola i płatki muesli również obfitujące w cukry proste,

  • napoje izotoniczne

  • niektóre batony energetyczne


Łatwo zauważyć, że wszystkie powyższe produkty zawierają potencjalnie zbyt duży ładunek kaloryczny, którego źródłem są cukry proste.


Z drugiej strony dietetycy przypominają, że wiele codziennych warzyw i owoców (czy też nasion) należy postrzegać jako superfood.

Do takich z pewnością można zaliczyć: czosnek, zielone warzywa liściaste, pomidory, borówki/czarne jagody, len zwyczajny, orzechy włoskie.

Z innych kategorii często wymienia się ponadto jogurty naturalne stanowiące źródło probiotyków oraz ryby obfitujące w nienasycone kwasy tłuszczowe typu omega-3.


Powyższe rozważania stanowią jedynie niewielki fragment jakim zajmuje się dziedzina bromatologii i dietetyki, a dalsze szczegółowe opracowania wykraczają poza obszar tego artykułu.

Zatem przyjrzyjmy się pokrótce co tak naprawdę zawierają owe superfoods i czy warto rozważyć ich spożycie; czy rzeczywiście są lepsze od rodzimych świeżych owoców i warzyw?



Poniżej przedstawiam szybki przewodnik po wybranych popularnych superfoods:




Acai (oryginalnie z portugalskiego Açaí , łac. Euterpe oleracea)



  • Owoce drzewa palmowego występującego naturalnie głównie w Brazylii

  • Generalnie, jako owoce, mogą być jednym ze składników zdrowej zróżnicowanej diety

  • Jedynym wartościowym składnikiem są antocyjany o właściwościach antyoksydacyjnych, jakkolwiek ich zawartość nie jest specjalnie nadzwyczajna w porównaniu do czarnych jagód czy borówek [1][2]

  • Pod względem wartości odżywczych obfitą głównie w kwasy tłuszczowe i niewielkie ilości węglowodanów, śladowe ilości białka

  • Oprócz znikomych ilości witaminy A praktycznie nie zawierają żadnych witamin*

  • 100 g owoców zawiera jedynie około 2 g błonnika* (zalecana dzienna podaż błonnika w diecie wynosi powyżej 25 g/dobę)

  • Biorąc pod uwagę skład trudno oczekiwać proklamowanego działania odchudzającego

  • Domniemane działanie przeciwnowotworowe nie zostało potwierdzone w żadnym randomizowanym badaniu klinicznym

  • Wobec różnorakich nieprawdziwych deklaracji producentów suplementów zawierających sproszkowane owoce acai w USA wytoczone zostały procesy sądowe, w niektórych przyznano wysokie odszkodowania w ramach ugody [3]




Goji (łac. Lycium barbarum v Lycium chinense)


  • Jagody nazywane również wiśnią tybetańską popularne od dawna w Azji, zwłaszcza w Chinach

  • Stanowią dobre źródło witamin A, B1, B2, miedzi, potasu, selenu, żelaza; jednocześnie przy niewielkiej zawartości sodu

  • Zawierają stosunkowo dużo białka (11 g/100 g) i węglowodanów (21 g/100 g) oraz w mniejszych ilościach kwasy tłuszczowe; jakkolwiek obfitą również w błonnik (8 g/100 g)*

  • Charakterystyczne zabarwienie spowodowane jest zawartością karotenoidów – zeaksantyny – jedno z najlepszych źródeł naturalnych, a ponadto beta-karotenu [4]

  • Obfitują w flawonoidy (m. in. rutynę, kwercetynę), fenolokwasy (kwas chlorogenowy), betainę oraz liczne polisacharydy

  • Głównymi składnikami uważanymi za aktywne pod względem działania antyoksydacyjnego są polisacharydy [5][6], jakkolwiek pozostałe składniki również mogą przyczyniać się do redukcji tzw. stresu oksydacyjnego i tym samym efektu protekcyjnego wobec uszkodzeń DNA

  • Pomimo powyższego nie można jednoznacznie uznać, że posiadają one działanie przeciwnowotworowe per se

  • Ze względu na potencjalne działanie zmieniające krzepliwość krwi zaleca się ostrożność m. in. u kobiet w ciąży

  • Mogą powodować interakcję z niektórymi lekami, przeciwwskazane podczas leczenia warfaryną [7]




Kurkuma (właściwa nazwa polska to ostryż długi, łac. Curcuma longa)


  • Kłącze ostryżu znane jest przede wszystkim w gastronomii ze względu na zawartość kurkuminy o charakterystycznym zabarwieniu

  • Oprócz walorów estetycznych i smakowych najważniejszym działaniem kurkuminy jest jej potencjał przeciwzapalny [8]

  • Ze względu na niską biodostępność kurkuminy (wchłanialność do krwiobiegu), aby uzyskać działanie ogólnoustrojowe producenci suplementów stosują różnorakie metody takie jak m.in. liposomy, nanoemulsje, kompleksowanie czy dodatek piperyny z czarnego pieprzu [9]

  • Najczęstszym zastosowaniem medycznym kurkumy jest wspomaganie niwelowania przewlekłych procesów zapalnych w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów – efektywność jest obiecująca, choć wymaga dalszych badań i ustalenia odpowiednich dawek [10]

  • Poza kurkuminą kłącze ostryżu stanowi dobre źródło manganu, żelaza, potasu, magnezu, witaminy B6 oraz błonnika

  • Zawiera również nienasycone kwasy tłuszczowe typu omega-3 i omega-6




Chia (Szałwia hiszpańska, łac. Salvia hispanica)


  • Nasiona szałwii hiszpańskiej pochodzące z Meksyku oraz innych krajów Ameryki Centralnej i Południowej

  • Ceniona przede wszystkim ze względu na zawartość kwasów omega-3, jednak nie jest to DHA o najwyższych walorach prozdrowotnych, a przede wszystkim kwas alfa-linolenowy (ALA) [11]

  • Posiada korzystny stosunek kwasów omega-3 : omega-6, gdzie przeważają kwasy omega-3, wobec czego mogą korzystnie wpływać na profil lipidowy oraz ciśnienie tętnicze krwi [11]

  • Zawiera witaminy jedynie w śladowych ilościach (ze względu na wagę typowej porcji nasion można uznać, że nieistotne ilości)

  • Może stanowić dodatkowe źródło białka roślinnego

  • Polifenole (flawonoidy, izoflawony, fenolokwasy takie jak kwas chlorogenowy) zawarte w nasionach chia występują w niewielkich ilościach

  • Posiadają bardzo duże zdolności wiązania wody tworząc żel co wykorzystuje się powszechnie w technologii spożywczej [12]

  • Ze względu na regulacje w Unii Europejskiej maksymalna dzienna dawka nasion chia nie powinna być większa niż 15 g (szczegółowe ograniczenia zawartości procentowych dotyczą również gotowych produktów spożywczych) [12]




Spirulina (łac. Arthrospira platensis)


  • Sproszkowana biomasa cyjanobakterii hodowana ze względu na wartości odżywcze – stanowi źródło białka roślinnego

  • Istnieje potencjalne ryzyko zanieczyszczenia mikrocystynami – toksynami produkowanymi przez sinice mogące współistnieć w hodowli [13]

  • Oprócz białka zawiera również kwasy omega-3 i omega-6 (z niekorzystną przewagą tym drugich; ilościowa zawartość kwasów omega-3 jest zmienna, a według niektórych analiz znikoma) [14]

  • Zawiera duże ilości miedzi, żelaza, magnezu, potasu, manganu, ale też niestety cechuje się wysoką zawartością sodu

  • Dostarcza wielu witamin, przede wszystkim: witamin z grupy B (ryboflawiny, tiaminy, niacyny, kwasu pantotenowego i foliowego, jednak nie zawiera przyswajalnej formy witaminy B12) oraz witaminy K, a także choliny (niezbędny składnik odżywczy nie będący stricte witaminą)

  • Ze względu na zawartość fikocyjanobiliny posiada właściwości przeciwzapalne i zmniejsza peroksydację lipidów [15]

  • Poza wartościami odżywczymi wykazuje korzystny wpływ na poziom cholesterolu i trójglicerydów [16]

  • Może powodować interakcje z lekami ze względu na wpływ na aktywność enzymów cytochromowych [17]




Chlorella (łac. Chlorella sp.: C. vulgaris)



  • Różne gatunki algi z rodziny Chlorophyta, klasyfikowana również jako wodorost

  • Podobnie do spiruliny stanowi bardzo dobre źródło białka roślinnego, aczkolwiek wartości odżywcze poszczególnych suplementów mogą znacznie się różnić [18]

  • Zawiera duże ilości cynku, żelaza, fosforu i magnezu, w mniejszym stopniu wapnia

  • Z witamin obfituje głównie w witaminę A, B2, B1, B6 i niacynę, a także niewielkie (jednak istotne dla wegan) ilości witaminy B12

  • Potencjalnie ze względu na zawartość GABA może wywierać korzystny efekt u osób z nadciśnieniem tętniczym [19]




Camu-camu (łac. Myrciaria dubia)



  • Owoce pochodzącego z Amazonii krzewu zasłynęły ze względu na (najprawdopodobniej) najwyższą zawartość witaminy C [20][21]

  • Ilość witaminy C może znacząco się różnić i zmniejszać w trakcie przechowywania [21]; stosunkowo łatwo o przedawkowanie i działania niepożądane

  • Ze względu na bardzo kwaśny smak owoce te zazwyczaj spożywane są jedynie jako dodatek w niewielkich ilościach w postaci sproszkowanej – tym samym zawartość innych (niż kas askorbinowy) potencjalnie korzystnych składników jest mało istotna w praktyce




Jarmuż (łac. Brassica oleracea var. sabellica)




  • Jedna z uprawnych odmian kapusty zawierająca charakterystyczne dla tej rodziny substancje o właściwościach prozdrowotnych, takie jak indole, sulforafan (w postaci glukorafaniny) i inne izotiocyjaniany

  • Szczególnie sulforafan uważany jest za związek posiadający właściwości antyoksydacyjne i potencjalnie przeciwnowotworowe (najlepsze źródło tej substancji stanowią brokuły) [22][23]; w połączeniu z kurkuminą wykazuje synergizm w działaniu przeciwzapalnym [24]

  • Nadmierna obróbka termiczna uniemożliwia prawidłową absorpcję sulforafanu i korzyści ze spożycia

  • Obfituje przede wszystkim w duże ilości witaminy K, ponadto także witaminy A i kwasu askorbinowego

  • Stanowi dobre źródło manganu, potasu, w mniejszym stopniu również wapnia i miedzi

  • Zawiera również niewielkie ilości kwasów omega-3 i omega-6 (w stosunku ~1:1) oraz błonnika

  • Osoby z niedoczynnością tarczycy powinny zachować ostrożność i ograniczyć spożycie jarmużu [25]




Surowe kakao (Raw cocoa, łac. Theobroma cacao)



  • Nasiona kakaowca w wersji „raw” nie są poddawane paleniu w wysokich temperaturach, natomiast podlegają naturalnym procesom fermentacji tak jak pozostałe komercyjne formy kakao

  • Może występować jako pełne ziarno, częściowo kruszone lub w postaci sproszkowanej z obniżoną zawartością tłuszczu

  • Surowe kakao ma bogaty skład pod względem substancji o potencjale antyoksydacyjnym (różnego rodzaju polifenole, m. in. epikatechina, flawony i procyjanidyny) [26]

  • Zawiera nieznaczne ilości pobudzających metyloksantyn: teobrominy i kofeiny [27]

  • Stanowi bardzo dobre źródło błonnika

  • Obfituje w wiele minerałów, m. in. magnez, potas, żelazo, fosfor, miedź, mangan oraz potas

  • Porcja rzędu 100 g zawiera śladowe ilości witamin (głównie z grupy B)*

  • Wpływa korzystnie na krążenie krwi poprawiając jej przepływ poprzez rozszerzenie naczyń [28][29], jakkolwiek bez istotnych zmian w ciśnieniu krwi [30]

  • Spożycie w większych dawkach może wykazywać działanie zmniejszające agregację płytek krwi (przeciwzakrzepowe), jednak siła tego efektu jest mniejsza aniżeli dawek kardiologicznych kwasu acetylosalicylowego (Aspiryny) [31]




Chufa (Cibora jadalna, łac. Cyperus esculentus)



  • Kłącze cibory popularne jest przede wszystkim w rejonie hiszpańskiej Walencji, meksyku oraz niektórych krajach afrykańskich

  • Suszone kłącze ma postać przypominającą orzeszki stąd też nazwa anglojęzyczna tiger nut

  • Najczęściej spożywane w postaci zimnego napoju o nazwie Horchata (val. orxata de xufa) przypominającego mleko roślinne [32]

  • Jedna z najstarszych roślin uprawnych ludzkości

  • Ze względu na zawartość flawonoidów i innych polifenoli wykazuje znaczący potencjał antyoksydacyjny [32]

  • Posiada korzystny wpływ na procesy trawienne i regulację perystaltyki jelit (ze względu na zawartość enzymów trawiennych tj. lipazy i amylazy i innych katalaz) [33]

  • Stanowi bardzo dobre źródło witaminy E, nierozpuszczalnego błonnika, a także aminokwasu – argininy [33]

  • Ze względu na dużą zawartość nienasyconego kwasu oleinowego [34], podobnie jak oliwa z oliwek, wpływa korzystnie na krążenie i poziom cholesterolu




Quinoa (komosa ryżowa, łac. Chenopodium quinoa)



  • Komosa uprawiana jest od dawna w Ameryce łacińskiej i stanowi bezglutenową alternatywę wobec produktów zbożowych

  • Przed spożyciem nasiona należy przepłukać aby pozbyć się gorzkich i pieniących się saponin [35]

  • Obróbka termiczna prowadzi do znacznych strat w wartościach odżywczych (co zresztą dotyczy wielu warzyw i owoców)

  • Ugotowane nasiona komosy ryżowej stanowią dobre źródło manganu, magnezu i fosforu

  • Głównie zawiera węglowodany złożone, przede wszystkim skrobię; nieznaczne ilości błonnika (niecałe 3 g/100 g nasion gotowych do spożycia*)

  • Potencjalnie zawiera również nienasycone kwasy tłuszczowe, jednak w przeważającej ilości typu omega-6

  • Nie obfituje w witaminy, jakkolwiek może być jednym z dodatkowych źródeł witamin z grupy B

  • Posiada potencjalnie właściwości antyoksydacyjne ze względu na obecność flawonoidów, m. in. kwercetyny [36]



* źródło cytowanych danych stanowią bazy danych tj. https://nutritiondata.self.com/ - wartości te mogą się różnić w zależności od pochodzenia, sposobu przechowywania oraz innych czynników mających wpływ na jakość surowca



#dieta #mity



Bibliografia

1. Lichtenthäler R, Rodrigues RB, Maia JG, Papagiannopoulos M, Fabricius H, Marx F. Total oxidant scavenging capacities of Euterpe oleracea Mart. (Açaí) fruits. Int J Food Sci Nutr. 2005 Feb;56(1):53-64.

2. Yamaguchi KK, Pereira LF, Lamarão CV, Lima ES, da Veiga-Junior VF. Amazon acai: chemistry and biological activities: a review. Food Chem. 2015 Jul 15;179:137-51.

3. "Internet Marketers of Acai Berry Weight-Loss Pills and "Colon Cleansers" to Pay $1.5 Million to Settle FTC Charges of Deceptive Advertising and Unfair Billing". Federal Trade Commission. 9 January 2012.

4. Inbaraj BS ,Lu H, Hung CF, Wu WB, Lin CL, Chen BH. Determination of carotenoids and their esters in fruits of Lycium barbarum Linnaeus by HPLC-DAD-APCI-MS. J Pharm Biomed Anal. 2008 Aug 5;47(4-5):812-8.

5. Masci A, Carradori S, Casadei MA, Paolicelli P, Petralito S, Ragno R, Cesa S. Lycium barbarum polysaccharides: Extraction, purification, structural characterisation and evidence about hypoglycaemic and hypolipidaemic effects. A review. Food Chem. 2018 Jul 15;254:377-389.

6. Cheng J, Zhou ZW, Sheng HP, et al. An evidence-based update on the pharmacological activities and possible molecular targets of Lycium barbarum polysaccharides. Drug Des Devel Ther. 2014;9:33–78.

7. Rivera CA, Ferro CL, Bursua AJ, Gerber BS. Probable interaction between Lycium barbarum (goji) and warfarin. Pharmacotherapy. 2012 Mar;32(3):e50-3.

8. Xu XY, Meng X, Li S, Gan RY, Li Y, Li HB. Bioactivity, Health Benefits, and Related Molecular Mechanisms of Curcumin: Current Progress, Challenges, and Perspectives. Nutrients. 2018;10(10):1553.

9. Ghalandarlaki N, Alizadeh AM, Ashkani-Esfahani S. Nanotechnology-applied curcumin for different diseases therapy. Biomed Res Int. 2014;2014:394264.

10. Yang M, Akbar U, Mohan C. Curcumin in Autoimmune and Rheumatic Diseases. Nutrients. 2019;11(5):1004.

11. Ullah R, Nadeem M, Khalique A, et al. Nutritional and therapeutic perspectives of Chia (Salvia hispanica L.): a review. J Food Sci Technol. 2016;53(4):1750–1758.

12. Kulczyński B, Kobus-Cisowska J, Taczanowski M, Kmiecik D, Gramza-Michałowska A. The Chemical Composition and Nutritional Value of Chia Seeds-Current State of Knowledge. Nutrients. 2019;11(6):1242.

13. Jiang Y, Xie P, Chen J, Liang G. Detection of the hepatotoxic microcystins in 36 kinds of cyanobacteria Spirulina food products in China. Food Addit Contam Part A Chem Anal Control Expo Risk Assess. 2008 Jul;25(7):885-94.

14. Diraman, Harun & Koru, Edis & Dibeklioglu, Hamdi. Fatty Acid Profile of Spirulina platensis Used as a Food Supplement. The Israeli Journal of Aquaculture – Bamidgeh. 2009;61. 134-142.

15. Wu Q, Liu L, Miron A. et al. The antioxidant, immunomodulatory, and anti-inflammatory activities of Spirulina: an overview. Arch Toxicol. 2016;90,1817–1840.

16. Serban MC, et al. A systematic review and meta-analysis of the impact of Spirulina supplementation on plasma lipid concentrations. Clin Nutr. 2016 Aug;35(4):842-51.

17. Savranoglub S, Tumer TB. Inhibitory Effects of Spirulina platensis on Carcinogen-Activating Cytochrome P450 Isozymes and Potential for Drug Interactions. Int J Toxicol. 2013 Sep-Oct;32(5):376-84.

18. Muys M, Sui Y, Schwaiger B, Lesueur C, Vandenheuvel D, Vermeir P, Vlaeminck SE. High variability in nutritional value and safety of commercially available Chlorella and Spirulina biomass indicates the need for smart production strategies. Bioresour Technol. 2019 Mar;275:247-257.

19. Shimada M, Hasegawa T, Nishimura C, Kan H, Kanno T, Nakamura T, Matsubayashi T. Anti-hypertensive effect of gamma-aminobutyric acid (GABA)-rich Chlorella on high-normal blood pressure and borderline hypertension in placebo-controlled double blind study. Clin Exp Hypertens. 2009 Jun;31(4):342-54.

20. Langley PC, Pergolizzi JV Jr, Taylor R Jr, Ridgway C. Antioxidant and associated capacities of Camu camu (Myrciaria dubia): a systematic review. J Altern Complement Med. 2015;21(1):8–14.

21. Justi KC1,Visentainer JV,Evelázio de Souza N,Matsushita M. Nutritional composition and vitamin C stability in stored camu-camu (Myrciaria dubia) pulp. Arch Latinoam Nutr. 2000 Dec;50(4):405-8.

22. Yang L, Palliyaguru DL, Kensler TW. Frugal chemoprevention: targeting Nrf2 with foods rich in sulforaphane. Semin Oncol. 2016;43(1):146–153.

23. Lan A, Li W, Liu Y, et al. Chemoprevention of oxidative stress-associated oral carcinogenesis by sulforaphane depends on NRF2 and the isothiocyanate moiety. Oncotarget. 2016;7(33):53502–53514.

24. Cheung KL, Khor TO, Kong A. Synergistic Effect of Combination of Phenethyl Isothiocyanate and Sulforaphane or Curcumin and Sulforaphane in the Inhibition of Inflammation. Pharm Res. 2009;26,224–231.

25. Felker P, Bunch R, Leung AM. Concentrations of thiocyanate and goitrin in human plasma, their precursor concentrations in brassica vegetables, and associated potential risk for hypothyroidism. Nutr Rev. 2016;74(4):248–258.

26. Urbańska B, Kowalska J. Comparison of the Total Polyphenol Content and Antioxidant Activity of Chocolate Obtained from Roasted and Unroasted Cocoa Beans from Different Regions of the World. Antioxidants (Basel). 2019;8(8):283.

27. Franco R, Oñatibia-Astibia A, Martínez-Pinilla E. Health benefits of methylxanthines in cacao and chocolate. Nutrients. 2013;5(10):4159–4173.

28. Monahan KD, Feehan RP, Kunselman AR, Preston AG, Miller DL, Lott ME. Dose-dependent increases in flow-mediated dilation following acute cocoa ingestion in healthy older adults. J Appl Physiol. 1985; 2011;111(6):1568–1574.

29. Pereira T, Maldonado J, Laranjeiro M, et al. Central arterial hemodynamic effects of dark chocolate ingestion in young healthy people: a randomized and controlled trial. Cardiol Res Pract. 2014;2014:945951.

30. Ried K, Fakler P, Stocks NP. Effect of cocoa on blood pressure. Cochrane Database Syst Rev. 2017;4(4):CD008893.

31. Pearson DA, et al. The effects of flavanol-rich cocoa and aspirin on ex vivo platelet function. Thromb Res. 2002; May 15;106(4-5):191-7.

32. Roselló-Soto E, Barba FJ, Putnik P, Bursać Kovačević D, Lorenzo JM, Cantavella-Ferrero Y. Enhancing Bioactive Antioxidants' Extraction from "Horchata de Chufa" By-Products. Foods. 2018;7(10):161.

33. Sánchez‐Zapata E, Fernández‐López J, Angel Pérez‐Alvarez J. Tiger Nut (Cyperus esculentus) Commercialization: Health Aspects, Composition, Properties, and Food Applications. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety. 2012; 11: 366-377.

34. Bado S, Bazongo P, Son G, et al. Physicochemical Characteristics and Composition of Three Morphotypes of Cyperus esculentus Tubers and Tuber Oils. J Anal Methods Chem. 2015;2015:673547.

35. Suárez-Estrella D, Torri L, Pagani MA, Marti A. Quinoa bitterness: causes and solutions for improving product acceptability. J Sci Food Agric. 2018 Aug;98(11):4033-4041.

36. Graf BL, Rojas-Silva P, Rojo LE, Delatorre-Herrera J, Baldeón ME, Raskin I. Innovations in Health Value and Functional Food Development of Quinoa (Chenopodium quinoaWilld.). Compr Rev Food Sci Food Saf. 2015;14(4):431–445.

22 wyświetlenia

©2020 by Skuteczna suplementacja.